Dyskurs doskonałości naukowej jako narzędzie zarządzania akademicką biedą
2026-04-02
Zapraszamy już 22 kwietnia o 19:00 na kampus UMK (sala Rady Wydziału, Collegium Humanisticum). Spotkanie jest otwarte dla wszystkich zainteresowanych.
Rozmawiać będziemy z Kubą Krzeskim, współautorem raportu. Spotkanie poprowadzi Beata Bielska, członkini prezydium naszej Komisji i badaczka nauki i szkolnictwa wyższego.
Spotkanie jest zaproszeniem do wspólnej rozmowy o tym, jak dyskurs doskonałości funkcjonuje dziś w polskim systemie nauki i szkolnictwa wyższego. Interesują nas zarówno jego instytucjonalne konsekwencje, jak i codzienne doświadczenia pracy akademickiej: presja publikacyjna, konkurencja o finansowanie, zmiany w organizacji pracy badawczej oraz ich wpływ na współpracę, autonomię akademicką i relacje w środowisku uniwersyteckim.
Pojęcie „doskonałości naukowej” stało się w ostatnich latach jednym z głównych punktów odniesienia dla funkcjonowania współczesnego uniwersytetu. Pojawia się w dokumentach strategicznych, systemach ewaluacji, rankingach uczelni i politykach finansowania badań. W języku reform ma oznaczać podnoszenie jakości badań, zwiększanie międzynarodowej widoczności nauki oraz wzmacnianie konkurencyjności instytucji akademickich.
Jednocześnie dyskurs doskonałości pojawił się w polskiej nauce w konkretnych warunkach historycznych: w okresie transformacji lat dziewięćdziesiątych, kiedy system szkolnictwa wyższego poddano głębokim reformom przy jednoczesnym ograniczeniu publicznego finansowania. W tym kontekście pojęcie doskonałości zaczęło pełnić nie tylko funkcję normatywnego ideału, lecz także narzędzia organizowania systemu nauki w warunkach trwałego niedoboru środków.
Hasła doskonałości, konkurencyjności czy umiędzynarodowienia coraz częściej pojawiają się więc w sytuacji ograniczonych zasobów i rosnących oczekiwań wobec instytucji oraz pracowników akademickich. W takich warunkach język doskonałości przestaje być jedynie opisem aspiracji badawczych, a zaczyna pełnić funkcję narzędzia zarządzania systemem nauki. To poprzez niego definiuje się dziś kryteria wartości badań, rozdziela środki finansowe, porządkuje hierarchie instytucji i dyscyplin oraz określa oczekiwania wobec pracowników akademickich.
W praktyce oznacza to coraz silniejsze powiązanie finansowania i oceny instytucji z mierzalnymi wskaźnikami produktywności: publikacjami w międzynarodowych czasopismach, cytowaniami, miejscem w rankingach czy skutecznością w zdobywaniu grantów. Jednocześnie rosną wymagania dotyczące efektywności pracy naukowej, mimo że materialne warunki prowadzenia badań w wielu obszarach pozostają ograniczone.